Niemiecka nazwa: Tschenkowitz Liczba obywateli: 190 Liczba domów: 43 Powierzchnia: 597 ha Położenie geograficzne: 50o05' N / 16o40´ E Wysokość nad poziomem morza: 766 m n.m. Telefon: 465 391 112 Adres: OÚ 561 64 Čenkovice 168 E-mail:
Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.
Strona www:www.obeccenkovice.cz
Gmina Čenkovice leży na zboczu Bukowej Góry – która wznosi się na wysokość 949 m.n.p.m., z której przy dobrej pogodzie mamy piękny widok na Morawy i odległe Jeseníky. Gmina leży po obu brzegach potoku Čenkovičky, którego źródła są na Bukowej Górze. Čenkovice są rozrzucone od Bukowej Góry na zachód aż do lasku na granicy gminy Bystřec. Aktualnie gmina liczy 190 mieszkańców. Pieszy potrzebuje około półtorej godziny, żeby zwiedzić całą wioskę ciągnącą się wzdłuż potoku Čenkovického. Historia w skrócie: Gmina Čenkovice – której źródłosłów Čeněk sygnalizuje czeskie pochodzenie, powstała za ostatnich Przemyślidów (Przemysł Otakar II, Wacław II) w latach 1270 - 1300 i była pierwotnie czysto czeska. Dopiero w późniejszych latach spotykamy się w archiwum z niemiecką nazwą gminy: Czenkendorf (Čenkendorf). Jeszcze w kronice Maxmiliána w r. 1568 znajdujemy w archiwum imiona czysto czeskie (Kvapil, Kučera, Vondra, Nožka itp.) z niewielką ilością zmian niemieckich, z którymi spotykamy się dopiero po roku 1650 za Ferdynanda III. W czasie wojen husyckich - w XV wieku, jak i po nich, gmina była zamieszkała wyłącznie przez obywateli narodowości czeskiej. Informacje szczegółowe (uzyskano z "Vlastivědy Lanškrounska"): Gmina Čenkovice leży na zboczu Bukowej Góry (958 m.n.p.m.) 13 na północ od Lanškrouna. Lokalna nazwa gminy pochodzi od imienia własnego właściciela - założyciela wsi i wcześniej była wzmiankowana jako Czunkendorf w dokumencie donacyjnym Wacława II, który w roku 1304 darował całe lanckorońsko klasztorowi zbraslavskému. V roku 1358 Cystersi zamienili swoje wschodnio – czeskie posiadłości na korzystniejsze z litomyślskim biskupem i w jego rękach pozostawały Čenkovice aż do roku 1409. W tym roku biskup Jan Železný oderwał rejon koło Jablonného nad Orlicą i zastawił go szlachcicowi Janu Strýčkovi ze Střížkova. Między zastawionymi wsiami były i Čenkovice, które są jednak wspominane razem z Orličkami jako niezamieszkałe. Częścią tego zastawu były Čenkovice do połowy XV wieku. W roku 1453 uzyskał Jablonné z okolicą od Anny z Zásady, małżonki lansperskiego wojewody Václava Pregera, ówczesny właściciel Lanšperska i Lanškrounska Zdeněk Kostka z Postupic. Od tego czasu Čenkovice połączyły swój los z innymi wsiami na Lanškrounsku aż do roku 1540. W tym czasie Jan z Pernštejna zastawił Lanškroun i okolice Václawowi Černohorskiemu z Boskovic, a więc okolice Jablonného zostały dołączone do dobra lansperskiego, które Pernštejn cztery lata później sprzedał Petrovi Bohdaneckému. Do ponownego połączenia obu części w jedną całość z siedzibą w Lanškrouně doszło dopiero za Vratislava z Pernštejna w roku 1564. Ostry klimat panujący w tej podgórskiej wsi, która jest najwyżej położoną gminą w regionie, był w przeszłości wielkim nieprzyjacielem jej mieszkańców. Jak wspomniano, Čenkovice wyludniły się i opustoszały już na przełomie XIV i XV wieku. Również w następnym wieku nie zostały gęściej zasiedlone a cała jej okolica została zalesiona. Dopiero na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XVI wieku za Vratislava z Pernštejna Čenkovice stały się atrakcyjne dzięki swemu położeniu. Wielu obywateli ze wsi niżej położonych w dobrach, którzy byli komornikami albo najemnikami na ojcowiźnie albo na gruntach braci, zdecydowali się spróbować szczęścia i usamodzielnić się na własnym gruncie. Jesienią 1568 lanckoroński wojewoda Adam Bukovský z Hustířan zdecydował w Čenkovicích wymienić ziemię i wynajął ją ośmiu nowym gospodarzom, do których na początku czerwca następnego roku dołączyło pięciu kolejnych. Takie osiedlanie się spotkało się z wielkim zainteresowaniem. Dlatego wojewoda zdecydował się poinformować Vratislava z Pernštejna, do którego napisał: "Informuję Waszą Miłość, że raczył mieć jeszcze jedną wieś w dobrach - zwaną Čenkovice – która jest teraz budowana i ma już 13 osadników. W tej wsi znajdują się już kolejni, którzy proszą, żeby pozwolono się im osiedlić, bo chcą tu pozostać. Już ponad 15 osobom odmierzyłem po kawałku tak, że teraz chętnie chcą płacić podatki. Jeżeli będzie taka wola Waszej Miłości (a przecież podatek z lasu jest mały) proszę Waszą Miłość, o łaskawe oznajmienie mi swojej woli w tej sprawie". Vratislav przyjął tę inicjatywę Adama Bukovského z aprobatą, i już w lipcu 1569 stało w Čenkovicích 17 nowych gospodarstw a w roku 1575 przybyło kolejnych pięć. Mimo to życie w podgórskiej wsi nigdy nie było łatwe. W szczegółach przybliża nam trudne życiowe warunki dla obywateli państwowy elaborat z rewizytacji podatkowej, która po Wojnie Trzydziestoletniej była podstawą do opodatkowania gospodarstw w całym królestwie. Według niej mieszkało w roku 1669 w Čenkovicích 13 gospodarzy, 24 kolejnych gospodarzy (zależnie od wielkości gospodarstwa) i dwudziestu bezrolnych. Oczywiście nawet gospodarstwa chałupników nie były zbyt wielkie. Mierząc w dzisiejszych jednostkach posiadali od trzech do sześciu hektarów pola, z czego połowa leżała odłogiem. Działkowcy mieli od jednego do niecałych trzech hektarów i nawet oni obrabiali tylko część pola. Utrzymania czenkowicanie szukali przeważnie w biednych rzemiosłach. Przygotowywaniu przędzy lnianej i tkactwu poświęcała się prawie połowa z nich, inni pracowali przy drewnie (niecała dziesiątka wytwórców łyżek, stolarz, gonciarz i trumniarz) albo wynajmowali się do pracy a w końcu kilku starym ludziom pozostało tylko żebranie o jedzenie. Pomimo trudów życia i tkactwu jako głównemu utrzymaniu liczba obywateli we wsi osiągała jeden z najwyższych poziomów w następnych wiekach w tym regionie. Z tysiącem pięciuset mieszkańcami Čenkovice na na przełomie sześćdziesiątych i siedemdziesiątych lat XIX wieku mieściły się tuż za dwa razy liczniejszą Čemnou, Výprachtice z ponad dwoma tysiącami ludzi i za Bystřec, które były tylko trochę liczniejsze. Po wprowadzeniu mechanizacji do przędzenia lnu i tkania nastąpiła w połowie XIX wieku po zniesieniu poddaństwa bardzo silna fala emigracji, i to nie tylko do Ameryki, ale i do wielkich miast na północy Niemiec, jak: Brema, Brunszwik albo Hamburg. Pomimo, iż w gminie powstały po pobudzeniu gospodarki nowe spółki, jak: Stowarzyszenie Gospodarcze (Landwirtschaftliche Verein), Spółdzienia Lniana (Flachsbaugenossenschaft, 1904) i założono Gminną Kasę Pożyczkową (Bürgerliche Vorschußverein), w czasie sześćdziesięciu lat (do roku 1930) liczba mieszkańców w Čenkovicích zmniejszyła się o ponad połowę. Również na pozostałych na miejscu obywateli gminy spadł w latach trzydziestych XX wieku wielki kryzys gospodarczy, ale paradoksalnie właśnie podgórskie położenie gminy Čenkovic stało się zaletą w przyszłości. Czenkowicanie postawili na ruch turystyczny. Działalność na terenie gminy rozpoczęła spółka zajmująca się aktywizacją ruchu turystycznego (Fremdenverkehrsverein), w roku 1930 wybudowano pięćdziesięciometrowy basen pływacki a przede wszystkim w tym roku patronat nad gminą objęła niemiecka spółka w Brnie (Bund der Deutschen). Przez celowe ogłoszenia i umieszczanie reklam sprowadziła ona do Čenkovic wielu letnich i zimowych gości głównie z Brna, ale i z innych miejsc. Od trzydziestu lat gmina kwitnie jako ośrodek turystyczny i rekreacyjny, który dziś jest znany nie tylko w swoim regionie regionu, ale i w całych wschodnich Czechach. Obecnie znajduje się tu szereg obiektów rekreacyjnych, które umożliwiają zakwaterowanie. W zimie są do dyspozycji dwa wielkie wyciągi narciarskie z trasami zjazdowymi oraz dziesiątki kilometrów tras biegowych. Charakter narodowościowy Čenkovic zawsze był zmieszany, z przewagą Niemców. W latach trzydziestych XX wieku czeska mniejszość wynosiła około jedną piątą liczby mieszkańców. Po Drugiej Wojnie Światowej niemieccy koloniści zostali wysiedleni z gminy, która przyjęła mieszkańców z wnętrza kraju. Administracja kościelna gminy odbywała się od niepamiętnych czasów z niedalekiego Jablonného nad Orlicą. Po bitwie pod Białą Górą Čenkovice były administrowane aż z dekanatu w Ústí nad Orlicą, w roku 1663 została jednak jablońska parafia przywrócona i Čenkovice ponownie weszły do jej kolatury. Z roku 1667 pochodzi pierwsza wzmianka o dzisiejszym kościele filialnym św. Wawrzyńca. O sto lat później (1767) obywatele wsi osiągnęli urządzenie pomocniczej parafii, do której należały Orličky i Valteřice. W roku 1782 powstała samodzielna parafia, do której należały Valteřice. W tym okresie stary kościół został pokryty dachem a w latach 1780-82 miała miejsce na koszt księcia Aloise Josefa z Lichtenštejna rozbudowa w stylu barokowym a o rok później postawiono plebanię. Po ogłoszeniu proklamacji tolerancyjnej w roku 1781 pokazało się, jak silnie w gminie była zakorzeniona tajna wiara niekatolicka. Osadnicy wyznania ewangelickiego, którzy później stanowili około jednej trzeciej mieszkańców jeszcze w roku 1781 wybudowali swój dom modlitwy, do którego w roku 1881 dobudowano wieżę 1881. Obecnie kościółek nie jest wykorzystywany. Odprawiał pastor z niedalekiej (Horní) Čermné a od roku 1882 działał w gminie własny kaznodzieja. W Čenkovicích byli również reprezentowani Bracia Czescy, którym posługę duchową zapewniał duchowny z Potštejna a potem z ústeckiego zboru. O nauce szkolnej po raz pierwszy słyszymy w Čenkovicích w ostatnim kwartale XVII wieku. Najpierw jest udokumentowane nazwisko nauczyciela z roku 1686. W tym roku kantorem został Franz Peter i działał przez całe czterdzieści lat aż do roku 1726. Szkołę kazał pobudować na swój koszt książę Jan Josef z Lichtenštejna w roku 1834. Aktualnie w gminie działa szkoła dwuklasowa dla pierwszego do czwartego rocznika (razem dla Čenkovic i Orličky) oraz przedszkole. Najstarszym czenkowickim stowarzyszeniem jest od roku 1877 Ochotnicza Straż Pożarna (Verein der freiwilligen Feuerwehr) a obecnie działa jeszcze Stowarzyszenie Wychowania Fizycznego Sokol, którego tradycja sięga do roku 1950. Oprócz barokowego kościoła św. Wawrzyńca, w którego ołtarzu obraz męczennika namalował Jan Dallinger w pierwszej połowie XVIII wieku, Čenkovice mogą się pochwalić barokową rzeźbą św. Jana Nepomucena przy działce nr 79. Została wybudowana na koszt Pavla i Zuzany Feltzmannových 5 maja 1736. Z roku 1841 pochodzi rzeźba Trójcy Przenajświętszej, nieznanego autora przed kościołem, koło działki nr 108. Prawdopodobnie z roku 1697 pochodzi piaskowcowy krzyż przed kościołem, którego podstawę zdobi relief Matki Boskiej Bolesnej. Oprócz firm, które działają w ruchu turystycznym, istnieją w gminie dwa drobne przedsiębiorstwa. Firma Fygr, zatrudniająca 15 pracowników zajmuje się szyciem namiotów; lokalna firma Proko zajmująca się obróbką metali zatrudnia 12 ludzi. Obecnie mieszka w Čenkovicích 190 obywateli w 61 domach. Kolejne 65 domów służy jako rekreacyjne, podobnie jak 165 domków letniskowych.
Niemiecka nazwa: Tschenkowitz
