|
 Miasto Lanškroun zostało założone w 2 połowie XIII wieku w czasie panowania Przemysła Otakara II w związku z kolonizacją rozległych terenów wzdłuż rzek Tiché Orlici, Třebovce i Moravské Sázavě. Jego założycielami byli prawdopodobnie bracia Oldřich i Heřman z Drnholce. Dzieje Lanškrouna są przez całe Średniowiecze ściśle złączone z historią dóbr lansperskich. Lanškroun jest wspomniany po raz pierwszy w roku 1285, kiedy już należał do króla Wacława II, który udzielił go ojczymowi Záviši z Falkenštejna. W roku 1304 darował Wacław II miasto i wschodnią część dóbr lansperskich klasztorowi cystersów na Zbraslavi, w roku 1358 na podstawie zamiany dóbr całe dobra lansperskie z miastem Lanškrounem uzyskało litomyślskie biskupstwo. Litomyślski biskup Petr Jelito, pochodzący z Třešňovce koło Lanškrouna, założył w Lanškrouně w roku 1371 augustiański klasztor. Stał on pierwotnie przed murami miejskimi na miejscu dzisiejszego kościoła św. Marii Magdaleny i sąsiedniego parku, ale już w roku 1393 rozpoczęto budowę nowego klasztoru bezpośrednio w centrum miasta w sąsiedztwie kościoła parafialnego św. Wacława (czyli, że był poświęcony Pannie Marii) przy murach miejskich na miejscu 8 spalonych domów i pierwszego cmentarza miejskiego. Badania archeologiczne przeprowadzone w tych miejscach w roku 1940 dały podstawowe wyobrażenie o kształcie klasztoru. Była to typowa gotycka klasztorna kwadratura zajmująca prawie całe dzisiejsze Jiráskovo náměstí. Klasztor najprawdopodobniej mieszkańcy spalili i zburzyli.
Po wydarzeniach na wiosnę 1421 rządzili w Lanškrounu hetmani husyccy, który przebywali w Litomyśli - od roku 1425 Jeník z Mečova i Diviš Bořek z Miletína, od roku 1432 Vilém Kostka z Postupnic. To jemu w roku 1436 król Zikmund potwierdził zastawienie własności niektórych majątków zlikwidowanego biskupstwa litomyślskiego, między innymi i część dóbr lansperskich Lanškrounem. Kiedy w roku 1451 Vilém syn Zdeněk Kostka uzyskał od Bohuše z Kosině jego prawo zastawne do pozostałej części Lanšperska, był Lanškroun ponownie złączony z tymi dobrami. Po śmierci Zdeňka w roku 1468 przejął dobra lansperskie z Lanškrounem jego brat Jan, potem byli synowie Jana, Jan II Kostka i Bohuš. Po śmierci Bohuša w roku 1505 odziedziczyły Lanšpersko jego córki Anna i Markéta.
W roku 1507 po ślubie Markéty Kostkové z Vojtěchem z Pernštejna dobra lansperskie i Lanškroun uzyskali Pernštejnové. Najpierw rządził tu Vojtěch, po jego śmierci w roku 1534 dobra przejął brat Vojtěcha, Jan z Pernštejna. Był on zmuszony za długi w roku 1544 sprzedać znaczną część Lanšperska Petrovi Bohdaneckému z Hodkova; zostawił tylko dla siebie Lanškroun z 12 wsiami. Zamek stał się w tym czasie centrum administracyjnym tej pozostałości dóbr. Ale nawet Lanškrouna Jan z Pernštejna nie utrzymał długo i jeszcze przed jego śmiercią (1548) dał go w zastaw Václavovi z Boskovic. Od następcy Wacława, Albrechta Černohorského z Boskovic zastaw wykupił w roku 1561 syn i spadkobierca Jana z Pernštejna Vratislav z Pernštejna. Kiedy w roku 1564 odzyskał od spadkobierców Petra Bohdaneckého z Hodkova również Lanšperk, nastąpiło ponownie połączenie Lanšperka i Lanškrouna, ale zarząd całego majątku pozostał już na lanckorońskim zamku a również właściciele w trakcjie wizyt nie przebywali na Lanšperku, ale w Lanškrouně. Czy doszło tu za Pernštejnów do przebudowy i poszerzenia starszego budynku Kostków z Postupic, nie wiadomo. Kiedy w roku 1588 syn Vratislava, Jan z Pernštejna sprzedawał dobra lanspersko-lanckorońskie Adamu Hrzánovi z Harasova, to lanckoroński zamek był opisywany jako częściowo kamienny, a częściowo drewniany obiekt z mnóstwem pokoi.
Adam Hrzán z Harasova nie na żarty zapisał się w pamięci poddanych. Ograniczał prawa mieszczan i podnosił podatki. To wywoływało spory, które osiągnęły szczyt w roku 1593, kiedy Adam kazał uwięzić kilku lanckorońskich mieszczan na zamku. Spory sądowe między mieszczanami lanckorońskimi i Adamem Hrzánem ciągnęły się długo po jego śmierci w roku 1619. W tym roku wszystkie dobra Adama przejęli jego trzej synowie Zdeslav, Vilém i Jan. W roku 1620 majątek ojca podzielili a Lanškroun przypadł Vilému Hrzánovi z Harasova. Vilém jednak zmarł w tym samym roku a jego spadkobiorcą stał się Zdeslav Hrzán. Poddaní odmówili złożenia nowemu właścicielowi przysięgi na wierność. Po postępowaniu sądowym zostali do tego zmuszeni, ale Zdeslav musiał ograniczyć nowo wprowadzane podatki i roboty. Ale już w roku 1622 Zdeslav Hrzán zaniepokojony oporem poddanych i tym, że był podejrzewany o udział w stawowskim powstaniu w latach 1618-1620, sprzedał dobra lanspersko-lanckorońskie Karlovi z Lichtenštejna. W umowie kupna – podobnie, jak było to już w roku 1558 – dobra podzielono na część lansperskou i część lanckorońską. Do części lanckorońskiej należało miasto Lanškroun z zamkiem i 12 wsiami.
Karel z Lichtenštejna zmarł w roku 1627 i lanckorońskie dobra razem z innymi lichtenstejnskimi majątkami przejął jego syn Karel Eusebius. Za jego rządów przeżył Lanškroun grozę Wojny Trzydziestoletniej. W roku 1639 miasto próbowali zdobyć Szwedzi, ale atak został odparty. Dlatego Szwedzi zgodnie z tradycją wybudowali nad miastem zaraz na granicy czesko - morawskiej koło dzisiejszej wsi Mezilesí (dawniej Laudon) szczególne umocnienia, których pozostałości nazywają szwedzkimi szańcami. Niepokoili później stąd całe otoczenie tak, że nawet w roku 1643 udało się im zdobyć sam Lanškroun. Oba szwedzkie najazdy poważnie uszkodziły i zamek i miasto. A czego nie zniszczyli Szwedzi, zniszczył w roku 1645 wielki pożar, który strawił zamek z przyległym kościołem.
Odnowę spalonego zamku rozpoczął Karel Eusebius z Lichtenštejna już w 50 latach XVII wieku jednocześnie z odbudową kościoła. Odbudowa zamku została zakończona dopiero w roku 1716, jak świadczy lichtenstejnski herb z datą umieszczony pierwotnie nad bramą wjazdową, a dziś przechowywany w muzeum na zamku.
Ostatnim feudalnym panem dóbr lanckorońskich był Alois Josef z Lichtenštejna. Za niego w roku 1843 do dóbr oprócz miasta i zamku Lanškrouna należały jeszcze dwa miasta, jedno miasteczko i 51 wsi. W roku 1858 sprzedał Alois Josef z Lichtenštejna miastu budynki gospodarcze na pierwszym dziedzińcu zamkowym, w których aż do roku 1848 znajdował się patrymonialny zarząd całego majątku. Większość budynków i mur zamykający pierwszy dziedziniec zostały zburzone po roku 1858 a cały teren przyszykowano na drugi plac (dzisiaj Jiráskovo). W miejscu budynku, który zajmował zachodnie skrzydło pierwotnego budynku klasztornego, został postawiony nowy budynek szkoły (dziś szkoła podstawowa). Podczas tych zmian teren zamku (ale nie sam zamek) złączył się z zabudową miejską. Wnętrza zamku służyły w drugiej połowie XIX i na początku XX wieku jako biura lanckorońskiego majątku. Od północy do zamku dotyka barokowo ozdobiony gotycki kościół św. Wacława.
|
